Zwakke Signalen: Hoe je kunt voorspellen wat mensen zullen doen

met Geen reacties

Ben je in een situatie geweest waarin iets gebeurde, zoals een relatie die uitging, dat je dacht, “Ik had dit moeten zien aankomen”? Had je het eerder willen zien zodat je er iets aan had kunnen doen? Dat kan. Je kunt zien wat er gaat gebeuren door op de signalen te letten die mensen afgeven in hun gedrag, die voorspellen wat ze gaan doen.

Signalen in gedrag

Ik noem dit fenomeen “zwakke signalen”. De signalen zijn de dingen die mensen zeggen of doen die klein en onbeduidend lijken de eerste keer dat je ze meemaakt. Maar ze zijn niet onbeduidend. De signalen komen steeds terug, iedere keer sterker, tot er een situatie ontstaat waar je op moet reageren.

Ik had ooit een collega die een belangrijke projectbespreking miste vanwege ziekte. Daarna miste hij er nog een wegens een medische ingreep. Over een langere periode miste hij nog een paar belangrijke vergaderingen. Niemand dacht er wat van, behalve zich zorgen maken over zijn gezondheid.

Maar hij bleek helemaal niet ziek te zijn geweest. Hij had excuses verzonnen om vergaderingen te vermijden waaruit zou blijken dat hij niet gekwalificeerd was voor zijn rol. Het verzinnen van de ziekte was het zwakke signaal voor het verzinnen van de kwalificaties. Toen dit bekend werd is hij ontslagen.

Waarom bestaan zwakke signalen? Iemands gedrag weerspiegelt zijn mentaliteit, persoonlijkheid of vaardigheden – en die veranderen nauwelijks, of heel langzaam. In onze omgang met anderen kijken wij naar hun gedrag om te bepalen of ze bijvoorbeeld vriendelijk, betrouwbaar of zorgzaam zijn. We letten op hun lichaamstaal, luisteren naar hun woorden en kijken naar hoe zij andere mensen behandelen. Hiermee bouwen we een beeld op van wie we denken dat deze persoon is, en we stellen dat beeld bij naarmate we meer tijd met ze doorbrengen.

Signalen observeren

Iedereen kan leren om zwakke signalen te observeren en erop te reflecteren. Het enige je ervoor moet doen is goed opletten welk gedrag je ziet, en bedenken dat sommige ervan terug zou kunnen komen. Het gedrag is er altijd, maar het signaal is zwak als we het maar af en toe zien of als we het niet bewust oppikken. Soms is het een vluchtige observatie of iets dat nauwelijks zichtbaar is, alsof je iets net uit je ooghoek ziet. Dan zou je een klein gevoel van verwondering of onrust kunnen hebben door wat je meemaakt.

Mensen zijn meestal consistent in wat ze doen. Er komen dus meer signalen doordat we hetzelfde gedrag meerdere keren meemaken. Op een gegeven moment bereiken we het punt dat de betekenis van de signalen duidelijk zichtbaar is. Dan zouden we misschien willen dat we wat eerder hadden gereageerd. Een reactie is belangrijk omdat gedrag hetzelfde blijft tenzij iemand actie neemt om het te veranderen. Geloven dat gedrag vanzelf zal veranderen is een ijdele hoop.

Een van mijn vriendinnen was gestart in een nieuwe baan. Na een tijdje vroeg ze om een andere manager omdat ze niet goed met haar huidige manager kon opschieten. Ze had bij het sollicitatiegesprek een minder goed gevoel om hem gehad, maar dacht dat het anders zou zijn als ze daar werkte. Misschien verbaast het je niet dat het op het werk niet anders was dan bij de sollicitatie. Het zwakke signaal tijdens het eerste gesprek voorspelde al dat ze niet goed met elkaar zouden opschieten.

Zwakke signalen zijn geen intuïtie, spontane beslissingen of onderbuikgevoelens. Als we spontaan beslissen is ons brein snel en kort door de bocht aan denken, zoals Daniel Kahneman uitlegt in Ons Feilbare Denken. Zulke snelle beslissingen zijn niet altijd nauwkeurig. Het observeren van zwakke signalen kan onbewust beginnen maar het wordt bewust en bedachtzaam door het reflecteren op wat we meemaken. Deze reflectie gebruikt Systeem 2, het langzame denken van Kahneman met zorgvuldige afwegingen om te bepalen of er echt iets aan de hand is. De zwakke signalen moeten nauwkeurig zijn, anders heb je er niets aan.

Zwakke signalen gebruiken

Waar gebruik je zwakke signalen voor? Je let erop niet alleen om te zien wat eraan zit te komen, maar om in te grijpen waar nodig. Het lastige aan zo’n interventie is dat hij soms vroeg moet komen om effect te hebben. Het zou als een “overdreven reactie” gezien kunnen worden als je alleen naar de huidige situatie kijkt, omdat het een pre-reactie is om de verwachte toekomstige situatie.

Een goed zichtbaar voorbeeld is de respons op de coronacrisis. In de tweede golf van de pandemie zijn verschillende niveaus van maatregelen gedefinieerd die in werking treden als het aantal besmettingen of ziekenhuisopnames een bepaalde waarde bereiken. Deze maatregelen zijn ontworpen om ons gedrag te veranderen voordat de pandemie verergert. Ze zijn een pre-reactie om de verwachte toekomstige situatie te veranderen.

Een reactie op het allereerste signaal kan te vroeg zijn, dus is het zinvol om te wachten tot er nog een signaal komt zodat je de herhaling kunt zien. Dan kun je je observaties checken, bijvoorbeeld met een andere persoon of direct met de persoon die je observeert.

De situatie veranderen

Zodra je denkt met een echt signaal te maken te hebben kun je jezelf afvragen, “Als dit is wat ik nu zie, hoe zal het zijn als het op deze manier doorgaat?” Als het antwoord je bevalt dan weet je wat je kunt verwachten. Als het je niet bevalt, dan kun je de situatie proberen te veranderen.

Op de eerste werkdag van mijn eerste baan kwam ik ietwat teleurgesteld thuis. Het was een heel normale “eerste dag” geweest – ik maakte kennis met collega’s, krijg een eigen bureau, werd door het kantoor rondgeleid, de gebruikelijke dingen. Iedereen was vriendelijk maar ik voelde me niet helemaal thuis. Het is nogal voorbarig om op je eerste dag te concluderen dat je ergens niet past, dus besloot ik het meer tijd te geven.

Mijn gevoel ging niet over. Er ging wat tijd overheen voor ik wist wat ik miste, namelijk dat ik vrienden op het werk wilde hebben en niet alleen collega’s. Toen ben ik op zoek gegaan naar een baan met jongere collega’s met wie ik meer interesses deelde.

In dit geval was er een zwak signaal aan het begin, en de persoon die ik observeerde was mijzelf. Ik heb over een langere periode vastgesteld dat het een echt signaal was, en daardoor heb ik mijn werksituatie veranderd. Het duurde vrij lang voor ik reageerde. Als ik eerder had gereageerd, dan had ik ook eerder een verandering kunnen maken.

Zwakke signalen zijn relevant omdat ze je de mogelijkheid geven om situatie te veranderen. Je kunt beginnen door de vluchtige gedachten en gevoelens op te merken die je hebt als je iemands gedrag observeert. Kijk of de signalen echt zijn, en neem dan actie. Als je je comfortabel voelt om snel te handelen kun je pre-reageren om een situatie niet verder te laten gaan. Als je wat voorzichtiger bent kun je langer wachten om te bedenken wat je eraan wilt doen. Maar denk niet te lang na. Niet voor niks luidt de gezegde, “Voorkomen is beter dan genezen”.

© 2020 Veridia Consulting